Jak zapobiegać występowaniu odleżyn

Kiedy i u kogo pojawia się ryzyko wystąpienia odleżyn?

Za wystąpienie odleżyn odpowiadają przede wszystkim dwa czynniki: długotrwały ucisk oraz siły ścierające. Ich wystąpienie uzależnione jest od ogólnej mobilności pacjenta.
Do przykładowych sytuacji zwiększających ryzyko wystąpienia odleżyn należą więc:

  • Przymusowe pozostawanie w pozycji leżącej lub siedzącej oraz niska samodzielność w zakresie codziennej aktywności. Chory o ograniczonej aktywności, pozostając długo w jednej pozycji ma tendencje do zsuwania się w łóżku. Powoduje to powstanie sił ścierających. Powstają one również, kiedy chory jest przemieszczany, a jego ciało trze np. o łóżko.
  • Niska perfuzja tkankowa. Mogą na nią wpływać choroby współistniejące takie jak cukrzyca, niewydolność krążenia.
  • Stan ogólny skóry to znaczy jej suchość, utrzymujące się zaczerwienienie skóry lub obecność odleżyn w przeszłości.
  • Podeszły wiek.

Czy to już odleżyna?

Istotne jest to, aby dokładnie obserwować każdą osobę chorą, u której występuje narażenie na wyżej wymienione czynniki. Odleżyny potrafią rozwijać się bardzo szybko (nawet w czasie kilku godzin), dlatego nie należy zwlekać z wprowadzaniem działań profilaktycznych.
Skórę obserwujemy przede wszystkim pod kątem zaczerwienienia. Jeżeli zaobserwujemy zaczerwienienie należy ucisnąć ten obszar przez chwilę palcem, a następnie puścić. Sprawdzamy reakcję skóry. Szczególnie niepokojąca powinna być sytuacja, w której skóra nie blednie. Oznacza to, że rozpoczyna się proces uszkodzenia tkanki i określa się to jako odleżynę I stopnia.

Jakie możemy wdrożyć działania, aby nie dopuścić do wystąpienia odleżyny?

  1. Zmiany pozycji
    Zaleca się zmianę pozycji chorego co około 4h w sytuacji, gdy równocześnie możemy zastosować materac przeciwodleżynowy. Gdy taki materac nie jest dostępny, zmiana pozycji powinna odbywać się nawet co 2h. W czasie zmiany pozycji nie należy przesuwać chorym w sposób generujący tarcie. Chorego należy unieść lub zastosować przyrządy ułatwiające wykonanie tych czynności.
  2. Stosowanie udogodnień
    Miejsca narażone na ucisk staramy się odciążać, stosując różnego rodzaju podpórki lub po prostu zwinięte koce czy miękkie poduszki.
  3. Pielęgnacja skóry
    Regularna toaleta całego ciała i nawilżanie skóry są niezbędne. Warto sięgnąć po specjalistyczne środki pielęgnacyjne, ponieważ znacząco zwiększą one ochronę skóry. Typowe balsamy czy żele do mycia dostępne w drogerii mogą wręcz pogłębiać problem.
  4. Odżywianie
    Odpowiednio zbilansowana dieta, nawodnienie i regularne wypróżnianie to czynniki poprawiające kondycję skóry, dlatego w całym procesie pielęgnacyjnym nie należy o nich zapominać.

Co zrobić jeśli doszło do powstania odleżyny?

Każdą ranę, którą zaobserwujemy u osoby narażonej na wystąpienie odleżyn powinniśmy skonsultować z lekarzem lub pielęgniarką zajmującą się leczeniem ran. Należy pamiętać, że rana odleżynową potrafi powstać bardzo szybko, a jej leczenie może być uciążliwe i długotrwałe.
Jeśli jednak dojdzie do powstania odleżyny (nawet tylko niewielkiego otarcia naskórka) trzeba reagować jak najszybciej. W celu wykonania opatrunku należy wybrać taki produkt, który zadziała kompleksowo. Produkt taki powinien wytwarzać na ranie warstwę ochronną, ułatwia reepitalizację czyli odbudowę naskórka oraz posiada silne działanie przeciwzapalne, przeciwbakateryjne na bakterie Gram dodatnie i Gram ujemne oraz przeciwgrzybicze w tym drożdże. Bardzo dobrym preparatem posiadającym takie właściwości jest maść zawierająca wyciąg z rafinowanej, naturalnej żywicy pochodzącej ze świerku norweskiego (Picea abies).

Jak należy wykonać opatrunek z pomocą maści?

  1. Obszar skóry objęty zmianą oczyszczamy. W tym celu warto zastosować płyn na rany zawierający 0,1% poliheksanid oraz 1% poloksamer.
  2. Nakładamy cienką warstwę maści na ranę.
  3. Ranę dodatkowo można zabezpieczyć gazą oraz bandażem.
  4. Czynności te należy powtarzać przy każdej zmianie opatrunku do całkowitego wygojenia rany.

W razie wątpliwości co do stosowania preparatu skonsultuj te czynności z lekarzem lub pielęgniarką zajmującą się leczeniem ran.

mgr Agata Bryk
Specjalistka Pielęgniarstwa Anestezjologicznego i Intensywnej Opieki.
Ratowniczka Medyczna w Pogotowiu Ratunkowym. Pielęgniarka Oddziału Intensywnej Terapii. Doświadczona instruktorka Pierwszej Pomocy oraz Ratownictwa.
Autorka bloga www.profinurse.pl. Pasjonatka profesjonalnego podejścia do opieki pielęgniarskiej, komunikacji z pacjentem oraz jego rodziną.

Partnerzy