Opieka nad raną przewlekłą

Pisząc o właściwej opiece i postępowaniu z ranami przewlekłymi należy zacząć od ich definicji. Nie każda bowiem rana, której leczenie zajmuje dłużej niż kilka dni, jest przewlekłą. Oczywiście, gdy rana nie goi się ponad dwa tygodnie, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i ustalić przyczynę takiego stanu rzeczy. Na szczęście w większości przypadków zmiana sposobu leczenia prowadzi do szybkiego powrotu do zdrowia.

Czym są rany przewlekłe?

Zgodnie z definicją, z raną przewlekłą mamy do czynienia wtedy, gdy owrzodzenie lub ubytek skóry utrzymuje się przez co najmniej 6 tygodni, pomimo zastosowania optymalnego leczenia miejscowego. Do takich rodzajów ran zaliczamy przede wszystkim:

  • przewlekłe rany pourazowe, popromienne i nowotworowe,
  • owrzodzenie w przebiegu cukrzycy (stopa cukrzycowa), lub owrzodzenie podudzi,
  • odleżyny,
  • oparzenia i odparzenia.

Problem ran przewlekłych najczęściej dotyka osób starszych, tj. po 60 roku życia. Dzieje się tak głównie ze względu na gorszą regenerację tkanek, niemożność ich zagojenia bądź poważne choroby towarzyszące. Nie znaczy to oczywiście, że młodzi ludzie nie są na nie narażeni. Dlatego zawsze należy pamiętać o właściwej opiece nad raną, która powinna zostać dobrana w oparciu o profesjonalną diagnozę lekarską.

Postępowanie z raną – strategia TIME

Ogólnie przyjęte w środowisku medycznym zasady postępowania z ranami przewlekłymi określa się mianem strategii TIME – od pierwszych liter najważniejszych kroków. Strategia ta obejmuje usuwanie szkodliwych czynników, oraz działania sprzyjające naturalnemu procesowi gojenia. Jej cztery kroki to:

  • T – Tissue debridement, czyli oczyszczenie tkanek. Należy dokładnie obejrzeć stan rany i usunąć martwiczą tkankę, wraz ze wszystkimi zanieczyszczeniami. Koniecznie jest stworzenie odpowiednich warunków do gojenia się rany.
  • I – Infection and inflammation control, czyli kontrola infekcji i zapalenia. Warto wykonać badanie mikrobiologiczne, które pomoże w ocenie rany określając gatunek patogenów oraz ich liczbę. Etap ten obejmuje również stosowanie miejscowych środków antyseptycznych o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i przeciwwirusowym oraz środków o działaniu przeciwzapalnym.
  • M – Moisture ballance, czyli równowaga wilgotności rany. W prawidłowym procesie gojenia kluczowe jest by rana pozostawała odpowiednio wilgotna, bez nadmiernego wysięku. Przesuszona rana nie goi się prawidłowo.
  • E – Egdes, czyli obserwacja brzegów rany i stymulacja tworzenia się naskórka. Dzięki utrzymaniu wilgotnego środowiska w ranie wspomagany jest proces ziarninowania oraz epitetlializacji, czyli ponownego nabłonkowania.

Przy leczeniu ran przewlekłych należy pamiętać, że strategia TIME powinna być stosowana równolegle z zasadami profilaktyki.

Profilaktyka w leczeniu – podstawowe zasady

Niezależnie od rodzaju rany należy zadbać o zbilansowaną dietę. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się to bez związku z leczeniem, w rzeczywistości odpowiednie odżywianie (podaż białka, płynów i kalorii) wzmacnia organizm i zapobiega wystąpieniu ujemnego bilansu azotowego.

Kolejną zasadą jest ograniczenie kontaktu rany z otoczeniem. Opatrunek powinien być tak założony, aby uniemożliwiał zanieczyszczenie rany. Pamiętajmy, że niezabezpieczona rana może zostać zakażona patogenami, takimi jak: bakterie, wirusy czy grzyby, co wydłuży proces jej gojenia.

Każdą ranę należy przemywać i oczyszczać z martwych tkanek oraz powstającego biofilmu. Trzeba jednak pamiętać, by do oczyszczania nie używać wody utlenionej ani spirytusu. W tym celu powinno się stosować wyłącznie czystą wodę, roztwór soli fizjologicznej 0.9% lub specjalnie do tego przeznaczone środki antyseptyczne. O sposobie oczyszczania rany z martwego naskórka powinien zadecydować lekarz i takie pytanie warto zadać podczas konsultacji.

Antyseptyka przy ranach przewlekłych

Przed zastosowaniem środka antyseptycznego należy najpierw odpowiednio oczyścić ranę. Głównym celem tego zabiegu jest ocena stanu rany oraz otaczających tkanek. W przypadku usuwania martwicy z rany oczyszczenie powinno zostać wykonane przez lekarza bądź pielęgniarkę. Do usunięcia z rany wszelkich patogentów, wysięku czy biofilmu należy wybrać odpowiedni środek antyseptyczny, który pomoże w zachowaniu czystości rany.

Przy wyborze środków antyseptycznych należy zwrócić uwagę na zawartą w nich substancję aktywną. Skutecznym i bezpiecznym dla zdrowia związkiem jest PHMB, czyli Poliheksanid.

W najnowszym Konsensusie Antyseptyki 2018 wydanym przez Skin Pharmacology and Physiology Journal stwierdzono, że „PHMB może być korzystny w leczeniu zakażeń ran, ponieważ zarówno S. aureus jak i P. aeruginosa wykazywały zwiększoną wrażliwość na środki antyseptyczne ze zwiększającymi się poziomami pH. (…) dlatego PHMB może być uważany za środek pierwszego wyboru dla zakażonych ran przewlekłych i ran oparzeniowych.”

Od czego zależy powodzenie w leczeniu ran przewlekłych?

Przede wszystkim należy pamiętać o zasadach profilaktyki oraz stosowaniu odpowiednich produktów antyseptycznych, które są kluczowe w procesie gojenia się ran. Przewlekłe rany, np. owrzodzenie podudzi wymagają dodatkowo wdrożenia strategii TIME.

Choć leczenie wymaga pracy lekarzy i pielęgniarek należy mieć świadomość, że jego powodzenie zależy w dużej mierze od pacjenta. Nie wolno zapominać o regularnym oczyszczaniu i odkażaniu ran i zmianie opatrunków. Błędem powtarzanym przez chorych jest na przykład zbyt częsta zmiana opatrunków. Opatrunek należy wymieniać tak często jak to zalecił lekarz i jednocześnie najrzadziej jak to tylko możliwe – aby środki lecznicze, hydrożele lub leki przeciwzapalne mogły zadziałać. nie należy też obciążać rany – nie powinna się o nic ocierać, zahaczać albo opierać.

Postępując z ranami przewlekłymi nie można iść na skróty i zapominać czy lekceważyć zaleceń lekarza. Jednak zastosowanie strategii TIME oraz profilaktyka – odkażanie ran i stosowanie odpowiednio dobranych produktów antyseptycznych o działaniu przeciwzapalnym, jak np. SutriSept, pomoże w powrocie do zdrowia.

Spis treści